Intellectual property

ज्ञान हीच प्रॉपर्टी : इंटलेक्चुअल प्रॉपर्टी म्हणजे काय ?


आजच्या जगात आपले ज्ञान आणि आपली क्रिएटीव्हीटी हीच आपली सर्वात महत्त्वाची प्रॉपर्टी बनली आहे आणि तिचे रक्षण करणे हे आपले कर्त्यव्य आहे.याच ज्ञानाच्या आधारे आपण स्वतः व आपली कंपनी पैसे कमवू शकतो व आपली मालकी हक्क शाबूत ठेवू शकतो.

लेखकाला आपले नावीन्यपूर्ण लिखाण ,वादकाला आपली धून,संशोधकाला आपले संशोधन, डिझायनर ला आपले डिझाईन ,कंपनी मालकाला आपल्या कंपनीचा लोगो या गोष्टी फार मोलाच्या असतात त्यामागे त्यांचे वर्षांचे कष्ट, बहुमुल्य वेळ आणि पैसे खर्च झालेले असतात त्यामुळे त्यांचे रक्षण करणे हे जरुरीचे ठरते अन्यथा त्याचा गैरवापर होण्याची शक्यता असते.

यासाठीच इंटलेक्चुअल प्रॉपर्टी या कायद्यांतर्गत वरील बाबींना कायदेशीर संरक्षण दिले जाते.

यास इंटलेक्चुअल प्रॉपर्टी कायदा किंवा आय पी (IP) राईटस् असे म्हणतात.अशा तऱ्हेने कलाकारांच्या कलात्मकतेने संरक्षण आणि संवर्धन इंटलेक्चुअल प्रॉपर्टी मार्फत केले जाते.

या लेखमालेत लेखक ,वादक ,कलाकार,विक्रेते,डिझायनर ,संशोधक ,उद्योगपती, चित्रकार ,कारागीर अशा लोकांसाठी कोणत्या बाबी गरजेच्या आहेत याची सखोल महिती सोप्या भाषेत देण्यात आलेली आहे.
तसेच ही लेखमाला सर्वसामान्य लोकांना समजण्यास सोपे जावे अशा रीतीने तयार केले आहे.

मशिनरीचा संशोधक,पुस्तकाचा लेखक,गाण्याचा कवी ,संगीतकार,हे स्वतः नवनिर्माण करत असतात आपण त्यांचे महान काम त्याच्या मालकी हक्काला बाधा पोहचून जसेच्या तसे कॉपी करू वा विकू शकत नाही.

ती त्यांची मालकी असते ज्ञान हीच त्यांची प्रोप‍‌‌‍र्टी असते.

त्या प्रोप‍‌‌‍र्टीचा मालक ती स्वतः साठी मोफत व स्वतः कसे हवे तसे वापरू शकतो व दुसऱ्यांना तीच प्रोप‍‌‌‍र्टी वापरण्यासाठी भाडे लावू शकतो किंवा ती प्रोप‍‌‌‍र्टी विकू शकतो.

बऱ्याच वेळा काही डिझाईन किंवा संशोधन हे काही लोकांच्या समूहाने किंवा कंपनीतील संशोधकाने जरी केले असतील तरी त्याची मालकी ही कंपनीकडे राहते.

आपण जेव्हा एखादी आय पी प्रोटेक्टेड गोष्ट खरेदी करतो तेंव्हा त्या पैशातील काही हिस्सा हा मूळ मालकाला त्याच्या श्रम आणि पैसे कलात्मक काम यासाठी मोबदला म्हणून दिला जातो यास रॉयल्टी असे म्हणतात.

यामुळेच उद्योग जगतात नवनवीन कल्पना आणि नवीन कलात्मक काम यास चालना मिळू लागलेली आहे.

पेटंट,कॉपीराईट,ट्रेडमार्क,इंडस्ट्रियल डिझाईन याच आहेत इंटलेक्चुअल प्रॉपर्टी.

 इंटलेक्चुअल प्रॉपर्टी.

इंटलेक्चुअल प्रॉपर्टी.

 इतिहास :

मानवाची इतिहासातील घोडदौड ही मानवाच्या विचार करण्याच्या नव्या वृत्ती ,प्रोब्लेमवर मात करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या नवनवीन क्लुप्त्या ,नाविन्यता कलात्मकता यावर आधारित राहिली आहे.

पौराणिक काळापासून माणूस अगणित शोधांच्या आधारावरच प्रगती करत आलेला आहे.

नोंदीप्रमाणे १८६७ साली जर्मन मध्ये प्रथम इंटलेक्चुअल प्रोपार्ती कायद्याचा वापर केला गेल्याचे आढळते नंतर जिनेव्हा येथे १९६८ ला स्थापित झालेल्या वल्ड इंटलेक्चुअल प्रॉपर्टी ऑर्गनायझेशन द्वारे युनायटेड स्टेट्समधील इंटलेक्चुअल प्रॉपर्टी व्यवस्थापन पहिले जाते.

पूर्वीच्या काळीही बऱ्याच देशात संशोधकाला आपले संशोधन मर्यादित काळासाठी वापरण्याची मुभा दिली जायची तसेच जे संशोधन गरजेचे आहे ते करण्यासाठी मानधनही दिले जाई.

उद्देश :

  • कलाकार व कलात्मक लोकांना त्यांच्या रचणे बद्दल संरक्षण देणे.
  • इंटलेक्चुअल प्रॉपर्टीचे मालकी हक्क आर्थिकदृष्ट्या फायदा मिळवण्यासाठी ती कलाकृती भाड्याने देऊ शकतात किंवा विकू शकता येतात.
  • समाजाच्या आर्थिक व सामाजिक विकासाला हातभार लावते.
  • कलाकारास त्याच्या कलाकृतीवर आपले अधिकृतरित्या नाव लिहिण्यासाठीचा नैतिक अधिकार मिळतो.
  • कलाकृतीच्या किंवा संशोधनाच्या गैरवापरास व अनैतिक वापरास आळा बसतो.
  • ज्ञान हे समस्त जगासमोर खुले होऊन संशोधन वृत्ती वाढीस लागते.
  • बिझनेसच्या वृद्धी साठी पूरक वातावरण निर्मिती होऊन ग्राहकांना निरनिराळ्या प्रोडक्ट्स मधील फरक ठळकपणे करता येतो.
  • लेखकांना व डिझाईन यांच्या क्रिएटीव्ह रचनेचे अनधिकृत कॉपी करण्यापासून संरक्षण होते.

या संरचनेमुळे रचनाकारची ऑफिशियल नोंदणी होते. तसेच या माध्यमातून बऱ्याच महत्त्वाच्या महितीचे एकत्रितरीत्या जतन केले जाते.

भारत सरकारच्या इंटलेक्चुअल प्रॉपर्टी साईटला भेट देण्यासाठी पुढील लिंकवर टिचकी मारा.

लिंक : http://www.ipindia.nic.in/

“पेटंट हीच प्रॉपर्टी” या लेखमालेचे पुढील अंकात पेटंट,कॉपीराईट,ट्रेडमार्क,इंडस्ट्रियल डिझाईन या इंटलेक्चुअल प्रॉपर्टी बद्दल सविस्तरपणे महिती दिलेली आहे .

पुढील महिती  पाहण्यासाठी खालील लिक वर टिचकी मारा.

1 ] ज्ञान हीच प्रॉपर्टी : इंटलेक्चुअल प्रॉपर्टी म्हणजे काय ?

2 ] इंटलेक्चुअल प्रोप‍‌‌‍र्टी: पेटंट्स,कॉपीराईट,ट्रेडमार्क,डिझाईन यांची ओळख.

3]  पेटंट्स फाईल करण्याच्या प्रोसेसची महिती.

–BolMJ 🙂

Advertisements